[ ZAINTERESOWANIA BADAWCZE ]

Całe życie zawodowe jestem związana z Instytutem Anglistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Tam w 1996 r. obroniłam pracę magisterską The Bloody Chamber or the Curious Room? Metaphors of Culture in the Short Stories of Angela Carter, a w 1999 doktorską - Ways of Pleasure: Angela Carter’s Discourse of Delight in her Fiction and Non-Fiction (promotor: profesor dr hab. Jacek Wiśniewski). Poszerzoną wersję doktoratu wydałam kilka lat później pod tym samym tytułem.

W latach 2001-2005 byłam opiekunem naukowym studenckiego klubu dyskusyjnego Brave New Literature. Uczestniczyłam w kilkudziesięciu dyskusjach poświęconych pisarzom współczesnym oraz zjawiskom kultury masowej. Pytania i wątpliwości studentów były dla mnie inspiracją do napisania kilku artykułów popularno-naukowych (drukowanych w prasie, a przedrukowanych w książce Stacja kontroli chaosu. Zjawiska i pisarze współczesnej fantastyki, SuperNowa, Warszawa, 2004). Działałam też wtedy aktywnie jako recenzent literacki w prasie („Życie”, „Polityka”, „Wprost”, „Wiedza i Życie”). Przeprowadziłam kilkanaście wywiadów z obecnymi na polskim rynku księgarskim pisarzami (m.in. Amoz Oz, Paul Auster, Neil Gaiman, Terry Prattchet i Edmund Wnuk-Lipiński). Napisałam też ponad sto tekstów popularnych o fantastyce naukowej dla „Nowej Fantastyki” i „Czasu Fantastyki”.

Z czasem rozszerzyłam zakres swoich zainteresowań. Zajmowałam się surrealizmem, zwłaszcza nawiązaniami do tej poetyki we współczesnej prozie brytyjskiej oraz związkami surrealizmu i psychoanalizy, psychoanalizy i myśli egzystencjalnej w ujęciu Ericha Fromma, a także refleksją historiozoficzną myślicieli takich jak Oswald Spengler i Arnold Toynbee. Starałam się zbadać, jak ich pesymistyczne podejście do przemian cywilizacyjnych w kulturze Zachodu wpływa na współczesną prozę brytyjską, zwłaszcza twórczość tzw. Nowej Fali w brytyjskiej science fiction. Znalazłam wspólny mianownik interesujących mnie kwestii, a była nim twórczość J.G. Ballarda, brytyjskiego postmodernisty, który zaczynał karierę pisarską jako autor science fiction, następnie był utożsamiany z awangardą, a w ostatnim okresie życia pisywał powieści o drugiej wojnie światowej i eseje o przyszłości cywilizacji. W wykrystalizowaniu tej tematyki pomógł mi staż naukowy na Uniwersytecie w Glasgow.

W latach 2001-2006 wygłaszałam referaty i publikowałam artykuły naukowe poświęcone Ballardowi, wydałam także monografię The Voices of Disaster: J.G. Ballard and the Disaster Story Tradition In England, w której omówiłam te z jego utworów, które mieszczą się w szeroko rozumianej konwencji powieści katastroficznej. Nawiązałam wtedy współpracę z biblioteką Uniwersytetu w Liverpoolu, głównym ośrodku studiów nad Ballardem i ambitną fantastyką naukową w Wielkiej Brytanii (opublikowałam tezy cząstkowe w wydawanym tam periodyku Foundation).

W 2007 r. wydałam monografię poświeconą analizie całego dorobku Ballarda w kontekście refleksji nad upadkiem kultury Zachodu we współczesnej myśli społeczno-filozoficznej Grave New World: The Decline of the West in the Fiction of J.G. Ballard. Książka stała się podstawą przewodu habilitacyjnego. Została wysoko oceniona przez polskich recenzentów dorobku, jak też zbierała bardzo pozytywne recenzje na świecie, w periodykach zajmujących się fantastyką: Science Fiction Studies (recenzja Umberto Rossi, 2008, vol. 35; PART 1, pages 141-144) oraz Interzone i RE/serach, a także na najważniejszej stronie internetowej poświęconej krytycznym opracowaniom twórczości Ballarda www.ballardian.com. O książce mojej wspominał w swoich wystąpieniach publicznych prof. Roger Luckhurst, w rezultacie czego trafili do niej młodzi naukowcy piszący prace licencjackie, magisterskie i doktorskie o Ballardzie. Była relatywnie szeroko cytowana, a ja dostałam propozycję zamieszczenia wybranego rozdziału na www.ballardian.com. Dzięki temu Grave New World trafiła na najważniejszą światową listę prac krytycznych z zakresu tzw. science fiction studies, prowadzoną na DePauw University in Greencastle, Indiana, USA: Chronological Bibliography of Science Fiction History, Theory, and Criticism (dostępna na http://www.depauw.edu/sfs/biblio.htm).

Po habilitacji zajęłam się związkami między fantastyką naukową a poetyką postmodernizmu, zwłaszcza tzw. powieści mainstreamowej. W wydanej dzięki dofinansowaniu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (procedura konkursowa – pozytywne recenzje profesorów Antoniego Smuszkiewicza i Joanny Czaplińskiej) monografii O pomieszaniu gatunków. Science fiction a postmodernism (Trio, Warszawa 2010) pokazałam powinowactwa science fiction i szeroko rozumianej kultury współczesnej, która – w dobie dominacji mediów elektronicznych, symulacji i technik komputerowych – może być opisana jedynie dzięki dyskursowi fantastycznemu. Książkę dobrze przyjęto, szczególnie w środowisku młodych polskich literaturoznawców zajmujących się fantastyką. Jej recenzje ukazały się na najważniejszych portalach o książkach fantastycznych (http://katedra.nast.pl/artykul/5508, http://ksiazki.polter.pl, http://tu-czytam.blogspot.com, http://www.sprawynauki.edu.pl i inne) Od tego czasu jestem częstym gościem zlotów miłośników fantastyki, mam spotkania autorskie i wygłaszam wykłady popularne na temat science fiction i kultury współczesnej (ich tematy zob.: Wykaz osiągnięć w pracy naukowo-badawczej zastosowanych w praktyce).

Praca nad tą monografią uświadomiła mi brak w literaturze przedmiotu problemowego ujęcia relacji metafizyki i kultury popularnej przełomu milleniów – od głęboko chrześcijańskich tekstów z gatunku science fiction, po inspirowane „duchowością New Age” produkcje hollywoodzkie. Próbę wypełnienia tej luki podjęłam w następnej monografii Imiona Boga: motywy metafizyczne w fantastyce drugiej połowy XX wieku (Universitas, Kraków 2011). Książka doczekała się dobrych recenzji prasowych i internetowych (m.in. przedruk na http://www.rp.pl/artykul/856116.html).

Rok 2011 był dla mnie zawodowym przełomem. Podjęłam badania nad całkowicie nową kwestią: jak w dwudziestowiecznej humanistyce, a zwłaszcza w literaturze, zmieniał się sposób przedstawienia nauk ścisłych. Jako hipotezę badawczą przyjęłam, że darwinizm, teoria ewolucji i jej wszelkie popularne przeróbki pełnią w cywilizacji zachodniej (a poprzez kulturę masową i w globalnej) rolę teorii wszystkiego. Pełnią rolę podstawowego mitu, tłumaczącego funkcjonowanie Wszechświata, Ziemi, życia, ludzkości, człowieka, a także naszego statusu w czasie – pomiędzy przeszłością (narodziny kosmosu, narodziny życia biologicznego) a przyszłością. Darwinowski klucz (byty rozwijają się na drodze ewolucji, w procesach doboru naturalnego, przetrwania najlepiej przystosowanych oraz rozprzestrzenienia się najkorzystniejszych cech) stosowany jest do wyjaśniania całego wachlarza zjawisk. Od doboru i selekcji naturalnej teorii naukowych (Karl Popper), przez tłumaczenie procesów kosmologicznych (Lee Smolin), naukę o moralności (Matt Ridley), socjobiologię (Edward O. Wilson), językoznawstwo, wiedzę o matematyce, badania rozprzestrzeniania się mód i wynalazków (teoria memów), po socjologię, antropologię i antropogenezę – popularyzatorzy nauki używają darwinowskich paradygmatów (w znaczeniu nadanemu słowu paradygmat przez Thomasa Kuhna), by wyjaśniać nie-specjalistom postępy rozmaitych dziedzin wiedzy.

Po wstępnym okresie badań i publikacji ich wyników cząstkowych napisałam projekt naukowy Teorie przyrodoznawcze we współczesnej humanistyce: darwinowskie paradygmaty oraz mit Darwina w publikacjach popularnonaukowych, powieści współczesnej i kulturze masowej, który w 2012 r. otrzymał w procedurze konkursowej indywidualny grant Narodowego Centrum Nauki. W jego ramach finansowane były moje badania przez kolejne lata – grant obejmował nie tylko pracę naukową, ale także popularyzację nauki - udział w konferencjach, festiwalach nauki (w Polsce i za granicą) oraz wzbogacenie moich zajęć o ważny aspekt interdyscyplinarny – przełamanie granicy oddzielającej uczenie o literaturze od nauk ścisłych. W styczniu roku 2015 wydałam obszerną, prawie 400-stronicową monografię Darwinowskie paradygmaty. Mit teorii ewolucji w kulturze współczesnej, będącą podsumowaniem kilkuletniej pracy nad prezentacją ewolucjonizmu we współczesnej humanistyce. Interdyscyplinarne podejście oraz szeroki zakres tematyczny spowodowały, że książkę opublikowało wydawnictwo Copernicus Center Press, specjalizujące się w filozofii nauki. Praca powstała w ramach 3-letniego grantu indywidualnego NCN. Rok 2015 był ostatnim rokiem jego realizacji.

W czerwcu 2015 opublikowałam drugą wieńczącą projekt monografię anglojęzyczną Charles Darwin’s Looking Glass. The Theory of Evolution and the Life of its Author in Contemporary British Fiction and Non-Fiction w wydawnictwie Peter Lang, w znaczącej serii Transatlantic Studies in British and North American Culture. Monografia analizuje literackie inspiracje Darwinem we współczesnej powieści angielskiej, jest więc uzupełnieniem Darwinowskich paradygmatów. W tym samym roku 2015 opublikowałam rozdział poświęcony twórczości J.G. Ballarda w Deep Ends. The J.G. Ballard Anthology 2015, wydawanej corocznie antologii, najważniejszej dla naukowców zajmujących się twórczością klasyka literatury brytyjskiej J.G. Ballarda. Wydawca kanadyjski The Terminal Press zwrócił się do mnie z ofertą wznowienia monografii Grave New World: The Decline of the West in the Fiction of J.G. Ballard , wydanej w 2007 roku nakładem Instytutu Anglistyki UW i niedostępnej poza Polską. Książka ukazała się w Kanadzie i jest rozpowszechniana w całym obszarze anglojęzycznym. Dzięki bardzo pozytywnym recenzjom w prasie fachowej istnieje stałe, choć niewielkie zapotrzebowanie na ten tytuł wśród anglistów na świecie. Przeredagowałam tekst monografii, dodając analizy dwóch książek, które Ballard napisał w ostatnich latach życia, już po opublikowaniu pierwszego wydania Grave New World. Także w roku 2015 wznowiłam w polskim wydawnictwie Solaris w serii „Krytycy o fantastyce” moją pierwszą książkę Stacja kontroli chaosu. Ten zbiór szkiców literaturoznawczych i kulturoznawczych, wydany po raz pierwszy w roku 2004, jest wciąż popularny wśród miłośników fantastyki. W wydaniu drugim prócz wstępu dodałam dwa nowe obszerne szkice: „Mit: wędrówka przez labirynt” oraz „Cyborgizacja: symulakry wokół nas”.

W kolejnym roku opublikowałam drugie wydanie monografii o Angeli Carter – w 25 lat po śmierci pisarki odtajniono jej dzienniki oraz dokumenty o jej życiu, wiele z nich rzuciło nowe światło na jej twórczość. Wznowiona we Frankfurcie monografia jest wzbogacona o te źródła. Od roku 2015 jestem członkiem kierowanego przez prof. dr hab. Włodzimierza Boleckiego zespołu realizującego grant pt. Kontynuacja wydania krytycznego Dzieł Zebranych Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, t. 4-13 (NPRH 0089/NPRH3/H11/82/2014) w latach 2015-2019. Pracuję nad przygotowaniem komentarza edytorskiego do utworów Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, w części dotyczącej nawiązań do kultur anglojęzycznych w esejach Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, wydanych przez Wydawnictwo Literackie. Przygotowałam także komentarze i przypisy do edycji Dzienników pisarza.
Zobacz także:
PUBLIKACJE
ARTYKUŁY NAUKOWE
KONFERNECJE
ZAINTERESOWANIA BADAWCZE
PUBLIKACJE NAUKOWE